Ochrona radiologiczna

Na tej stronie chcemy przybliżyć wszystkim tematykę promieniowania jonizującego, przyrządów pomiarowych oraz ochrony radiologicznej.

O promieniowaniu – informacje podstawowe

Promieniowanie (ściślej – promieniowanie jonizujące) jest częścią przyrody. Występuje wszędzie: w ziemi, w powietrzu, w organizmach żywych, w tym w ciele człowieka. Średnia dawka od tzw. tła (czyli promieniowania w danym miejscu) na terenie Polski to 2,4 mSv/rok. W innych miejscach na ziemi jest wyższe, np. w Finlandii średnio 7 mSv/rok, na plaży Guarapari w Brazylii kilkadziesiąt mSv/rok, a w miejscowości Ramsar w Iranie ponad 300 mSv/rok. Nie panikujmy tylko dlatego, że przyrząd pomiarowy cokolwiek wskazał. Zawsze będzie coś wskazywał, ponieważ żyjemy otoczeni przez promieniowanie. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, że niewielkie dawki promieniowania nie są szkodliwe dla naszego organizmu, a wieloletnie badania naukowe wskazują, że są one wręcz niezbędne do utrzymania życia. Wrażliwość organizmów żywych na promieniowanie jest różna. Podobnie, każdy człowiek ma indywidualną wrażliwość. Przyjmuje się, że jednorazowa dawka powodująca śmierć w ciągu 30 dni u połowy narażonej na nią grupy osób to 5 Sv. Jest to bardzo dużo i w praktyce tak wysokie dawki w przypadku ataku bronią jądrową może otrzymać tylko niewielka grupa osób, które znajdą się blisko miejsca detonacji, ale jednocześnie na tyle daleko, aby przeżyć podmuch (nadciśnienie) i falę żaru, które są głównymi czynnikami niszczącymi bomby jądrowej.

Promieniowanie jonizujące dzieli się na: alfa, beta, gama i neutronowe jednak nie będziemy się zagłębiali w podstawy wiedzy dotyczącej promieniowania ponieważ informacje na ten temat można znaleźć w podręcznikach podręcznikach.

Ochrona przed promieniowaniem

Tutaj postaramy się opisać najprościej przypadki, z którymi może zetknąć się osoba nie zajmująca się na co dzień tematyką promieniowania. I nie będą to przypadki prześwietlenia medycznego.

Pierwszy i najbardziej kojarzony z tematyką narażenia na promieniowanie to przypadek bomby atomowej. Jednak jest on najmniej prawdopodobny. (informacje na ten temat będą w osobnym artykule dotyczącym bomby atomowej)

Drugi przypadek to eksploracja miejsc gdzie takie promieniowanie może występować, np. okolic awarii elektrowni jądrowej (o ile nie przeprowadzono tam dekontaminacji). (opis) zdjęcia.

Inne miejsca gdzie może wystąpić promieniowanie większe niż typowe naturalne tło na danym obszarze to opuszczone stare kopalnie, w tym kopalnie uranu, hałdy żużlu i popiołu przy elektrowniach węglowych. Miejscami gdzie również spotkamy się z nieco zwiększonym promieniowaniem są piwnice (promieniowanie od Radonu) oraz lot samolotem (promieniowanie kosmiczne).

Trzeci przypadek to znalezienie przedmiotów oznaczonych „koniczynką”, powszechnie znanym symbolem promieniowania jonizującego. Są to tzw. porzucone (np. przez złomiarzy) lub zagubione źródła promieniowania jonizującego. W takim przypadku należy niezwłocznie zawiadomić policję lub Państwową Agencję Atomistyki (polski urząd dozoru jądrowego).

W skrócie – jak się chronić przed promieniowaniem

  1. Odległość – oddal się jak najszybciej od źródła promieniowania, moc dawki zmniejsza się z kwadratem odległości
  2. Czas – im krócej przebywamy w pobliżu źródła promieniowania, tym mniejszą dawkę promieniowania pochłoniemy.
  3. Osłona – schowaj się za nią.

Osłona powinna być dobrana w zależności od rodzaju promieniowania.

Promieniowanie alfa – może być zatrzymane przez kartkę papieru.

Promieniowanie beta – najlepiej ochronić się przed nim stosując osłony z materiałów lekkich takich jak tworzywa sztuczne, pleksi, szkoło.

Promieniowanie gamma – najlepsze będą osłony z materiałów charakteryzujących się dużą masą właściwą. Mogą to być beton lub ołów.

Promieniowanie neutronowe – w tym przypadku najlepiej zastosować osłony wielowarstwowe. Osłona taka powinna składać się z warstwy spowalniającej neutrony, warstwy pochłaniającej neutrony i warstwy osłabiającej promieniowanie gamma. Neutrony są dobrze spowalniane przez np. wodę, grafit, beryl. Natomiast duże pochłanianie neutronów zachodzi w takich materiałach jak: kadm, bor, gadolin.

Uwaga dotycząca osłony z ołowiu: jeżeli źródło promieniowania emituje promieniowanie beta (elektrony), to ołów co prawda zatrzyma (pochłonie) je, ale sam stanie się źródłem promieniowania rentgenowskiego i stworzy zagrożenie dla nas. Na szczęście promieniowanie beta ma krótki zasięg (do 10 m).

Ważne jest, aby móc w bardzo krótkim czasie określić co dokładnie jest źródłem promieniowania i jaki typ promieniowania jest emitowany. Do tego celu służą specjalistyczne przyrządy radiometryczne, które powinny być na wyposażeniu żołnierzy przeszkolonych w zakresie ochrony radiologicznej.